۱ – باغبانی ۲ – دامپروری ۳- صنایع غذایی

باغبانی :
تحول و دگرگونی در علم باغبانی از وقتی آغاز شد که علوم پزشکی و بهداشت به اطلاعات جدیدی درباره بدن انسان دست یافتند و متوجه شدند که هر فرد برای حفظ سلامتی و قدرت کامل بدن خود،‌علاوه بر مواد اولیه غذایی مانند: نشاسته، گوشت و چربی به مواد دیگری از جمله ویتامین ها احتیاج دارد.
اولین تفاوت اساس و عمده بین درختان و سایر نباتات این است که سبزی ها و گیاهان زراعی یک ساله یا دو ساله اند و یا عمرکوتاهی دارند. در صورتی که عمر درختان گاهی به چند صدسال نیز می رسد.

اهمیت درخت و درختکاری:

در زندگی هیچ گروهی از گیاهان، به اندازه درختان، بخصوص درختان میوه، دخالت نمی شود. این دخالت به صورت اصلاح بذر است و هدف آن بدست آوردن یک درخت مرغوب و پرمحصول است.

قسمت های اصلی یک درخت :

قسمت های اصلی یک درخت شامل : ریشه، ساقه و تاج است. در بیشتر درختان رشد ریشه ها در داخل خاک با اندازه رشد شاخه ها در فضا تناسب دارد. شکل ریشه انواع درختان متفاوت است. بعضی ریشه ها گاه تا چند برابر ارتفاع درخت به طور عمودی در خاک پایین می روند و از آب های موجود در اعماق زمین استفاده می کنند(مناطق درختان کویری). شکل تاج درختان نیز متفاوت است و اغلب به شکل های کره ای ، مخروطی و تخم مرغی دیده می شوند. قسمتی که ریشه ها را به شاخه ها یا تاج درخت وصل می کند. ساقه خوانده می شود. درازای ساقه به چند متر می رسد و بافت آن چربی است.

هدف پرورش درختان :

هدف از پرورش درختان تنها استفاده از میوه آن ها نیست. برای مثال سپیدار برای تولید چوب درخت گردو برای میوه و چوب، درخت سیب برای میوه ، نارون و اقاقیا برای زیبایی مورد استفاده قرار می گیرند.

جنگل طبیعی و مصنوعی:
در مناطقی که میزان رطوبت دمای هوا و سایر عوامل محیطی برای رشد انواعی از درختان مناسب باشد، به تدریج مجموعه هایی از درختان و پوشش های گیاهان متناسب با موقعیت به وجود می آیند و به طور طبیعی تکثیر می شوند. مجموعه این گونه درختان را جنگل طبیعی می نامند.
مجموعه ای ازدرختان که توسط انسان ها و بطور ارادی و هدف داری برای ایجاد فضای سبز در حاشیه شهرها و دامنه ها کاشته می شود، جنگل مصنوعی یا پارک جنگلی نام دارد.
درختان چگونه تکثیر می شوند:
درختان همانند سایر گیاهان به روش های مختلفی مانند: بذرافشانی، پاجوش،‌قلمه زدن،‌خوابانیدن،‌پیوند زدن و …. تکثیر می شوند. شیوه تکثیر درخت بر حسب نوع درخت و محل و موقعیت آن متفاوت است. متداول ترین روش تکثیر تجاری درختان،‌قلمه زدن و یا کشت بذر در خزانه به منظور تهیه گیاه پایه و زدن پیوند روی آن هاست. زیرا بسیاری از درختان پس از تکثیر بوسیله بذر، بدون انجام عمل پیوند میوه مرغوب نخواهند داد. در تکثیر درختان از طریق بذر، شیوه عمل این گونه است که بذر مورد نظر را دربهار به روش خطی در خزانه می کارند و در ماه های آخر زمستان همان سال و قبل از بیدار شدن و جوانه زدن نهال ها، آن ها را به خزانه دوم که خزانه انتظار می نامند، انتقال می هند.

خزانه انتظار:

در خزانه انتظار(خزانه دوم) فاصله بین خطوط کشت و نهال های جوان بیشتر از خزانه اول ( حدود دو تا سه برابر ) است. از خرداد تا شهریور متناسب با نوع آب و هوای منطقه عمل پیوند زدن انجام می گیرد. اغلب پیوند را در فاصله ۱۰ – ۸ سانتی متری سطوح خاک و در جهت رو به شمال روی ساقه می زنند تا از تابش مستقیم نور خورشید محفوظ بماند. در سومین بهار، شاخه های حاصل از پیوند را سربرداری و هرس می کنند و از زمستان همان سال درختان برای انتقال به محل اصلی آماده می شوند. در مورد بعضی از درختان- مانند هسته داران – بذر را در خزانه اول می کارند. اما بدون انتقال به خزانه دوم، در بهار و تابستان سال دوم آن را پیوند می زنند و در بهار سال سوم به زمین اصلی منتقل می کنند.

بررسی های قبل از احداث باغ :

قبل از احداث باغ دو کار اساسی باید انجام گیرد:
۱ – بررسی وضعیت بافت خاک و میزان املاح و مواد موجود در عمق های مختلف ، این کار توسط متخصصان خاک شناسی و از طریق نمونه برداری از خاک سطح و عمق در نقاط مختلف زمین و بررسی این نمونه ها در آزمایشگاه های مجهز انجام می گیرد.
۲ – با توجه به نتایج حاصل از آزمایش های خاک شناسی و شرایط محیطی منطقه از نظر آب و هوا مانند حداقل و حداکثر درجه حرارت،‌طول مدت گرما و سرما، میزان بارندگی سالانه ،‌وضعیت منابع تأمین آب در انتخاب نوع درختان برای کشت تصمیم گیری می کنند. اغلب فاصله بازار مصرف محصول تولیدی، وضع جاده و امکانات انتقال محصول، نیروی انسانی موجود در منطقه، وضع بادهای دائمی و موسمی و موارد مشابه در تصمیم گیری این مرحله و احداث باغ تأثیر جدی دارد.

عملیات انتقال و کاشت نهالها در زمین اصلی :

پس از مشخص کردن محل هرس درختان گودال هایی به شکل مکعب با طول ، عرض و ارتفاع یک متر یا به شکل استوانه با قطر و ارتفاع یک متر حفر می کنند. آن گاه پس از جداکردن سنگ های درشت، خاک قسمت بالایی را با مقدار معینی کود حیوانی و کود شیمیایی و در صورت نیاز مواد اصلاح کننده خاک مخلوط می کنند و به داخل گودال باز می گردانند. به هنگام کاشت درختان، گودال را با قسمت دوم خاک باقی مانده پر می کنند.
پس از خارج کردن نهال های انتخاب شده از خزانه شاخه و ریشه ی آن ها را هرس می کنند. به این تریب، شاخه های اضافی و شکسته و ریشه های آسیب دیده حذف می شوند.

عملیات کاشت نهال :

برای کاشتن نهال ها آن ها را به طور عمودی در گودال قرار می دهند و گودال را با خاک پر می کنند. بطوری که طوقه درخت روی خاک قرار گیرد. (یعنی آن مقدار از ساقه که در خزانه نیز در خاک بوده است،‌درون خاک قرار می گیرد). بلافاصله پس از کاشت نهال ها، آن ها را آبیاری می کنند تا ریشه ها به خاک بچسبد.

مراقبت های پس از کاشت درختان:

بعد از کاشت نهال ، مراقیت های ویژه ای مانند آبیاری ، مبارزه با بیماری ها ، کنترل آفات، هرس کردن، کوددادن، مبارزه با علف های هرز، ترمیم جوی های آبیاری و نرم کرده خاک پای درختان در زمان های مشخصی انجام می شود. به کلیه این کارهای عملیات داشت می گویند.

آبیاری :

مقدار نفوذ آب و سرعت حرکت آن در خاک به نوع و جنس خاک بستگی دارد. به همین دلیل برای آبیاری درختان از روش های مختلف آبیاری استفاده می شود.این روش ها عبارتند از : ۱ – آبیاری به طریق کرتی (غرقابی) / ۲ – آبیاری تشتکی / ۳ – آبیاری تحت فشار

هرس :

هرس عبارت از حذف شاخه ها و حتی میوه های اضافی به منظور به دست آوردن محصول مرغوب به اندازه مطلوب است. به هنگام هرس دمای هوای منطقه نباید از حدود پنج درجه سانتی گراد کم تر باشد. هرس برای آرایش شکل ظاهری درختان نیز انجام می گیرد. زمان هرس درختان قبل از بیدارشدن آن ها از خواب زمستانه است.

دامپروری

در بین حشرات زنبور عسل و کرم ابریشم نقش بیشتری در زندگی انسان دارند. مهم ترین تولیدات این دو حشره عسل و ابریشم است. عسل از غذاهای با ارزش انسان است و ابریشم در صنعت نساجی و پارچه بافی مورد استفاده قرارمی گیرد.
از زنبور عسل محصولات دیگری مانند عسلک ،‌موم، ژله رویال و زهر بدست می آید که در صنایع مختلف از آن ها استفاده می شود. از دیگر فواید مهم زنبور عسل، افزایش کمی و کیفی محصولات زراعی و باغی از طریق گرده افشانی است.

تغذیه ی زنبور عسل : 

غذای زنبور عسل از طریق طبیعی و مصنوعی تأمین می شود. در تغذیه طبیعی زنبور عسل از گرده گل و نوش (شهد) استفاده می کند. بنابراین وجود گل و گیاه در تغذیه طبیعی اهمیت خاصی دارد.

تغذیه مصنوعی:

برای تغذیه مصنوعی از شربت (آب و شکر) استفاده می شود. غلظت شربت به عواملی از جمله فصل بستگی دارد. در بهار برای تهیه شربت از یک قسمت آب و یک قسمت شکر استفاده می شود، در حالی که در زمستان شربت را از ۳ قسمت آب و ۵ قسمت شکر تهیه می کنند. زنبورداران گاهی به کندو شربت تشویقی (تحریکی) می دهند. این شربت اغلب به منظور قوی کردن کندو (از نظر جمعیت) و تخم ریزی بیشتر به زنبور داران داده می شود. گاهی نیز به دلیل کمبود شهد و گروه های گل برای جلوگیری از ضعیف شدن کندو به زنبوران شربت می دهند.

تکثیر کندو :

با فراوان شدن گرده گل و شهد در طبیعت ،‌تخم ریزی توسط ملکه افزایش می یابد و جمعیت کندو زیاد می شود. در این گونه مواقع، کندو به علت کمبود جا و غرایز طبیعی اقدام به بچه دادن (بچه کندو) می کند. کندو به دو صورت طبیعی و مصنوعی افزایش می یابد.

افزایش طبیعی (تکثیر طبیعی) :

افزایش جمعیت کندو،‌کمبود جا و پرورش ملکه جدید و هم چنین غریزه طبیعی موجب می شود که ملکه قدیمی در روز آفتابی با تعدادی از زنبوران از کندو خارج شود و بر روی شاخه درختان،‌دیوار یا جای مناسب دیگر مستقر شوند. در این هنگام زنبورداران با قراردادن جعبه کندو در زیر شاخه درخت و تکان دادن ناگهانی شاخه یا بریدن آن، زنبوران را درون جعبه قرار می دهد. برای سهولت کار می توان با اسپری کردن زنبوران با آب، موجب جمع تر شدن زنبوران گردید.

تکثیر مصنوعی :

در این روش از یک کندوی قوی که دارای تعداد زیادی زنبور جوان است،‌برای گرفتن بچه ی مصنوعی استفاده می شود. تکثیر مصنوعی در فصل پرورش ملکه صورت می گیرد.(فصل – بهار هر منطقه)

نقش بهداشت در جلوگیری از بروز بیماری زنبور عسل :

زنبور عسل به صورت کلنی زندگی می کند . به همین دلیل ، بیماری در میان آن ها به سرعت شایع می شود. از این رو رعایت مواد بهداشتی جهت جلوگیری از بروز بیماری بسیار مهم است. برای پیشگیری از بروز بیماری کندو باید اقدامات زیر را انجام داد. ۱ – نظافت کندو محل آن / ۲ – نگه داری کندو در محل خشک به ویژه در زمستان/ ۳ – دور کردن کندوی مریض از زنبورستان و سوزاندن لاشه زنبوران مرده .

پرورش کرم ابریشم:

کرم ابریشم به منظور تولید پیله جهت استفاده در صنعت ابریشم کشی پرورش داده می شود. علاوه بر آن از روغن شفیره در تهیه کرم های بهداشتی و مصارف طبی،‌از شفیره در تهیه غذای طیور و ماهی ها و از فضولات آن برای کوددهی مزارع ، استفاده می شود. کرم ابریشم حشره کاملی است که دوره زندگیش شامل چهار مرحله : تخم ، لارو، شفیره و پروانه می باشد.
پرورش کرم های بالغ در محل های مخصوص به نام تلمبار صورت می گیرد. در این دوره باید برگ توت را به مقدار زیاد و به صورت شاخه در اختیار کرم گذاشت. برگ های توت، باید تمیز و عاری از گرد و خاک باشد پس از مدتی از اشتها افتاده و رنگ بدن آنها به تدریج تغییر یافته و به رنگ زرد شیری در می آیند و از طول بدن کم می شود، این حالت را مرحله تنیدن پیله می نامند. در این حالت کرم ها را به قالب های مخصوص تنیدن پیله هدایت می کنند.

پرورش آبزیان :

آبزیان به موجوداتی گفته می شود که در آب های شیرین، نیمه شیرین و شور زندگی می کنند و به دو دسته گیاهان و جانوران آبزی تقسیم می شوند.آبزیان جانوری را به دو گروه تک سلولی و پرسلولی تقسیم می کنند.ماهی و میگو از مهم ترین آبزیان پرسلولی هستند.

نقش آبزیان در زندگی انسان :

آبزیان یکی از عمده ترین منابع تأمین پروتئین مورد نیاز بدن انسان هستند . هضم گوشت ماهی از سایر گوشت ها ساده تر و میزان جذب پروتئین آن بیشتر از ۹۰ درصد است. گوشت آبزیان از نظر موادی مانند کلسیم،‌فسفر، ید و ویتامین های محلول در چربی (A-D-E-K) غنی است. از آبزیان در تغذیه دام ، طیور و صنایع دیگر مانند صابون سازی و داروسازی استفاده می شود. امروزه بسیاری از آبریان مانند ماهی ، صدف و مرجان در آکواریوم ها به عنوان آبزیان زینتی نگه داری می شوند.

برای آماده کردن استخر پرورش ماهی کارهای زیر را باید انجام داد:
۱ – خشک کردن استخر پس از تخلیه/ ۲ – سوزاندن گیاهان/ ۳ – ضدعفونی کردن استخر ۴- تعمیر دیوارهای استخر شخم زدن و کود دادن /۵- برای بالابردن رشد گیاهان استخر

غذای ماهی ها چگونه تأمین می شود؟

غذای ماهی به دو صورت طبیعی (زنده) و ترکیبی تأمین می شود. به همه موجوات گیاهی و جانوری که ماهی از آن ها تغذیه می کند، غذای طبیعی (زنده) می گویند. در پرورش ماهیان گرم آبی با آماده سازی استخر (شخم زدن و کوددهی) تولید غذای زنده را افزایش می دهند.نوع ماهی غذای طبیعی
ماهی علف خوار (آمور) علوفه ای سبز مانند شبدر و یونجه و گیاهان آبزی
کپور نقره ای تک سلول های گیاهی (فیتوپلانکتون ها)
کپور سرگنده (بیگ هد) جانور کوچک (زئوپلانکتون ها)
کپور معمولی گیاهان و جانوران کف زی

غذای ترکیبی : دسته ای از غذاهاست که با توجه به نیاز ماهی، روزانه تهیه می شود و در اختیار آن ها قرار می گیرد.این گونه غذاها ممکن است در کارگاه های پرورش ماهی یا کارخانه ها به صورت حبه (پلث) تهیه شود. غذای ترکیبی برای پرورش ماهیان گرم آبی را با توجه به انواع ماهی موجود در استخر تعداد هرنوع و سن آن ها تهیه می کنند.

بهداشت و درمان ماهی :

از آن جایی که ماهیان در آب زندگی می کنند، درمان بیماری آن ها بسیار دشوار است. جا به جا کردن ماهی برای درمان ، موجب ناراحتی آن ها می شود. ماهی در اثر بیماری اشتهای خود را از دست می دهد و دادن دارو به آن مشکل است. از این رو رعایت موارد بهداشتی و پرورش ماهی اهمیت خاصی دارد.

تکثیر ماهی :

نحوه تکثیر در ماهیان متفاوت است و به دو صورت طبیعی و مصنوعی انجام می گیرد. تکثیر طبیعی در آب های طبیعی (دریاها،‌رودخانه و …) و تکثیر مصنوعی در کارگاه های تکثیر و تحت شرایط خاص انجام می گیرد.

صنایع غذایی

هدف از نگه داری مواد غذایی جلوگیری از فساد میکروبی یا تغییرات شیمیایی و به طور کلی ، افزایش مدت زمانی است که می توان یک ماده غذایی را در شریط انبار محافظت و نگه داری کرد. در واقع، هر عملی که زمان نگه داری غذا را طولانی تر کند، یک روش نگه داری نامیده می شود.

نگه داری مواد غذایی به وسیله گرما:

۱ – کمپوت
۲– تهیه مارمالاد میوه
۳ – کنسرو
۴ – مربا

نگه داری مواد غذایی به وسیله سرما:
نگه داری از مواد غذایی به روش انجماد از متداول ترین روش های حفظ غذا و از روش های بسیار قدیمی است. انسان های ما قبل تاریخ نیز از این روش برای نگه داری غذا استفاده می کرده اند. از مزایای این روش می توان به چند نکته زیر اشاره کرد:
۱- در این روش مواد غذایی به حالت اولیه و طبیعی خود باقی می مانند.
۲- کیفیت غذاهای نگه داری شده با این روش بهتر از روش های دیگر است.
۳ – بسته بندی غذاهای یخ زده اغلب ساده است. به همین جهت ، تأثیر چندانی بر قسمت غذاها ندارد.

روش های انجماد و مواد غذایی:

۱ – انجماد با هوای سرد (مانند فریزرهای خانگی)
۲ – انجماد به وسیله تماس غیرمستقیم با ماده سرمازا (مواد غذایی با صفحات سرد کننده از بالا و پایین در تماس هستند)
۳ – روش مستقیم بافروبردن در محیط سرما زا (استفاده از آب نمک، ازت مایع و گاز کربنیک مایع)

انجماد ماهی

برای جلوگیری از فساد، لازم است به محض صید ماهی آن را سریع منجمد کرد. برای این منظور ابتدا سر و دم و فلس های ماهی را جدا کرده و محتویات درون بدن آن را خارج می کنند. آن گاه آن را به خوبی با آب شست و شو داده و با یکی از روش های گفته شده منجمد می کنند. بعد از انجماد، می توان آن را با پوشش ضدتبخیر مانند: کیسه های پلاستیکی، سلوفان و ورقه ی چند لایه قندی نرم پوشاند و مدت ها آن ها را در فریزر نگه داری نمود .
خشک کردن : حذف تمام یا قسمتی از آب موجود در یک محلول را خشک کردن یا آب گیری می نامند.
اساس کار خشک کردن میوه و سبزی این است که رطوبت محصول کاهش یابد و از فساد آن جلوگیری شود.

روش های خشک کردن میوه و سبزی:

الف – خشک کردن در برابر آفتاب
ب – خشک کردن با روش های صنعتی

علل اصلی خشک کردن مواد غذایی :

- حفظ کردن مواد غذایی در مقابل فعالیت های میکروبی و آنزیمی
- کم کردن سرعت فساد مواد غذایی
- کم کردن وزن و حجم مواد غذایی برای سهولت و دسته بندی و حمل و نقل
- نگه داری و حفظ مواد غذایی در فصول پربار برای استفاده در فصول کم آبی

بسته بندی مواد غذایی:

بسته بندی عبارت است از پوششی که سلامت کالای محتوی خود را از مرحله تولید تا مرحله مصرف حفظ می کند. با بسته بندی کردن مواد غذایی می توان از ضایعات آن ها جلوگیری کرد. مدت نگه داری مواد غذایی را افزایش داد و مواد غذایی را سالم به دست مصرف کننده رساند.
خصوصیات مواد اولیه بسته بندی :
- برای مواد غذایی سمی نباشد
- بسته بندی در مقابل نور، گرما ، رطوبت ، چربی ،گاز، بو ، اثرات خارجی و ضربات مکانیکی مقاوم باشد.
- ارزان قیمت بوده و به آسانی بتوان در ظرف بسته بندی شده را باز کرد
- از نظر شکل ظاهری قابل توجه برای مصرف کننده باشد و کم ترین ضرر را به محیط زیست برساند.

خوراك :
بدن انسان هر روز به غذا احتياج دارد. غذا موجب سلامتي و شادابي مي شود. اما اگر در انتخاب ، تهيه و مصرف آن به نكات بهداشتي توجه نشود، ممكن است موجب بيماري و حتي مرگ شود. بعضي از بيماري هاي ناشي از خوردن غذا، پس از چند ساعت يا حتي چند روز آشكارمي شود. مثل : انواع مسموميت هاي غذايي، كه اغلب با اسهال و استفراغ همراه است. گاهي غذاي ناسالم روي اعضاي بدن به آهستگي اثر مي گذارد و ممكن است بعد از روزها، ماه ها يا سال ها به صورت بيماري هاي خطرناكي چون: حصبه و بعضي از انوع سرطان ها ظاهر شود.

  مراكز تهيه و فروش غذا:

عرضه ي بهداشتي غذا در مكان هاي عمومي مانند: رستوران ها، هتل ها، مسافرخانه ها، چاي خانه ها و ... موضوع بسيار مهمي است. تهيه و عرضه ي مواد غذايي، قوانين و آئين نامه هاي بهداشتي خاص خود را دارد. بخشي از اين آيين نامه در زمينه هاي مختلف از جمله: بهداشت مواد اوليه، بهداشت كاركنان ، بهداشت محيط ، وسايل و تجهيزات و هم چنين بهداشت نگه داري مواد غذايي است.  

  نكاتي كه در تهيه ، پخت و نگه داري غذا بايد رعايت شود:

1 – قبل از شروع كار، دست ها با آب گرم و صابون شسته شود. ناخن ها كوتاه باشد. تا حد ممكن از لباس و سرپوش تميز و مناسب استفاده شود.
2 – محيط آشپزخانه تميز و منظم ، داراي نور، تهويه ي مناسب و هم چنين عاري از حشرات و جوندگان باشد.
3 – براي از بين بردن ميكروب ها، بهتر است مواد غذايي، بخصوص گوشت و مرغ، خوب پخته شود.
4 – زباله ها در كيسه هاي محكم و سطل هاي دردار جمع آوري و هر روز در زمان مناسب به خارج از منزل منتقل شود.  

  ايمني در آشپزخانه :

حوادث ناشي از وسايل و مواد موجود در آشپزخانه ها،‌كودكان و بزرگ سالان را تهديد مي كند. بخصوص خطر در كمين كودكان است كه بايد به هر نحو از ورود آن ها به آشپزخانه، بخصوص هنگام كار و آشپزي، جلوگيري كرد. خطرهاي موجود عبارت است از : انفجار و آتش سوزي ، برق گرفتگي ، سوختگي و بريدگي است.  

  پوشاك :

تعريف الياف :
الياف رشته هايي بسيار نازك يا مويي شكل است كه به صورت طبيعي يا مصنوعي وجود دارد: الياف را به خاطر ظرافت و حالت خاصي كه دارد، نمي توان به مصرف رساند. مگر آنكه آن ها را ابتدا به صورت نخ درآورده ، سپس از آن ها پارچه توليد كنيد.  

  انواع پارچه :

جنس پارچه به نوع اليافي بستگي دارد كه در تهيه و توليد آن بكار رفته است. اليافي كه در پارچه بافي بكار مي رود، طبيعي يا مصنوعي هستند.
الف – الياف طبيعي: به اليافي كه در طبيعت وجود دارد، الياف طبيعي مي گويند اين الياف به سه دسته تقسيم مي شوند. گياهي ،‌حيواني و معدني
ب – الياف مصنوعي : اليافي كه در طبيعت وجود ندارد ولي انسان با استفاده از روش هاي مختلف شيميايي ، آن ها را توليد مي كند. مانند: نايلون و ريون  

  روش كار با ماشين دوخت:

الف – نخ كردن ماشين دوخت
ب – پركردن ماسوره
ماسوره را بر روي ميله ي مخصوص قرار داده، نخ را در مسير تعيين شده روي چرخ يا راهنما عبور دهيد و پركنيد. بهتر است، پس از تنظيم چرخ و قبل از شروع به كار در روي يك تكه پارچه بي مصرف از جنس پارچه ي مورد نظر، دوخت را امتحان و بقيه را بدقت نگاه كنيد.  

  قلاب بافي :

ميل قلاب بافي داراي شماره هاي مختلف است. اين ميل هر چه شماره آن بالاتر باشد، نازك تر و هرچه پائين تر باشد،‌ضخيم است. همواره سعي كنيد نخ و ميل قلاب براي بافت با يك ديگر تناسب داشته باشند.
اصول اوليه ي بافت با يك ميل (قلاب بافي)
با انگشت يك حلقه از نخ درست كنيد، حلقه را روي ميل بگيريد و سرنخ شروع را بكشيد. ميل را مي توانيد مثل مداد بين انگشت و شست و سبابه ي دست راست نگه داريد. ( براي هر دانه زنجيره، نخ را دور نوك ميل بيندازيد و حلقه را بكشيد، كار بافتني، با ميل هميشه با اين دانه شروع مي شود و علامت آن در نقشه 0 است) كه به نام كوك زنجيره است. پس از اين كه زنجيره را زديد، با توجه به مدلي كه انتخاب كرده ايد، زنجيره را بزنيد، توجه كنيد كه در انتهاي كار در بافت زنجيره، هميشه يك حلقه روي قلاب داريد.
براي برگرد و بافت پايه ، دو زنجيره بزنيد و برگرديد. سپس دو زنجيره ي اولي نوك ميل را فرو كنيد و نخ را دور ميل بيندازيد. بعد آن را از ميان دو دانه روي ميل بيرون بكشيد. اين عمل را با علامت (×) در بافت به نام تك بافت نشان مي دهند.
با آموزشي كه ديديد مي توانيد روي زنجيره هايي را كه زده ايد،‌ببافيد و اين عمل را تكرار و تمرين كنيد.
بافت ديگر اين گونه است كه يك نخ دور ميل بيندازيد و يك حلقه از ميان دانه هاي بعدي بكشيد. نخ را دوباره دور ميل ميل بيندازيد و در يك حركت آن را از داخل سه حلقه روي ميل كشيده تا خود يك دانه روي ميل بوجود بياورد. اين بافت به نام نيم دوبل و با علامت ( T ) نشان داده مي شود.  

  پرسش واحد 7 :1 - خوراك 2 – پوشاك

1 – در مورد فوايد غذاها چه مي دانيد؟

تأمين انرژي لازم، تأمين املاح و مواد معدني ، تأمين ويتامين هاي لازم و هم چنين رفع گرسنگي و لذت بردن از خوردن غذا فوايد غذاست.  

  2 – آيا ممكن است، غذاها براي انسان زيان آور باشند؟

بله ، مصرف ويتامين هاي محلول در چربي جذب بدن نمي شوند. قارچ هاي سمي زيان آورهستند، غذاهاي آلوده و فاسد موجب بيماري و حتي مرگ مي شوند. پرخوري باعث بيماري مي شوند و ...  

  3 – غذاي ناسالم چه عوارضي براي انسان ايجاد مي كند؟

باعث بيماري هاي گوناگون مي شود، مانند حصبه – سرطان ، بيماري هاي انگلي و ...  

  4 – هنگام تهيه و نگه داري غذا به چه نكته هاي بهداشتي بايد توجه كرد؟

الف - بهداشت دست رعايت شود
ب- بهداشت مواد غذايي در تهيه آن رعايت شود
ج - بهداشت و تميزي ظروف رعايت شود
د - تهيه مواد غذايي از فروشگاه هاي معتبر باشد
ه - درب ظرف غذا باز نباشد
ر- در حمل و نقل آن دقت لازم به عمل آيد
ز - از ظروف مخصوص استفاده شود.  

  5 - در انتخاب نخ و ميل بافتني به چه نكته اي بايد توجه داشت؟

هميشه بايد سعي كرد كه نخ و ميل قلاب براي بافت با يك ديگر تناسب داشته باشند.

 ساختمان سازي

براي ساخت ساختمان در هر منطقه ايي، ابتدا بايد موقعيت زمين را مشخص كنند. سپس زمين هاي بزرگ را نقشه برداري نمايند تا ابعاد و اندازه ي دقيق، ميزان پستي و بلندي آن مشخص شود. اين كار توسط نقشه بردار انجام مي گيرد.

  نقشه برداري :

مهندس نقشه بردار با استفاده از دوربين و خط كش بلندي كه شاخص ناميده مي شود، ابعاد زمين و زواياي آن را اندازه گيري مي كند. به اين عمل برداشت مي گويند. نقشه بردارها مي توانند ابعاد و زواياي زمين، مانند: پستي ، بلندي‌، طول ،‌عرض و شيب زمين را اندازه گيري كنند. هم چنين در داخل دوربين ها، خطوط نازكي وجود دارد كه مي تواند يك محور افقي يا عمودي را مشخص كند. به اين خطوط تار گويند.  

  نقشه ي خانه :

نقشه خانه عبارت است: از طرحي بر روي يك صفحه صاف ، مانند: كاغذ براي نمايش دادن محل اتاق ها، راه روها، آشپزخانه و ... نقشه ي خانه از اتصال منطقي و مناسب فضاهاي مختلف خانه، به دست مي آيد.  

  ترسيم نقشه :

نقشه يك زبان ترسيمي و بهترين روش براي انتقال اطلاعات ساختماني است . ترسيم نقشه بايد داراي علايم اختصاري مناسبي باشد، تا استفاده كننده به درستي متوجه هدف نقشه كش يا مهندس شود. هر نقشه ي ساختماني بايد داراي علايم زير باشد.
الف - كادر نقشه : كادر نقشه عبارت است از خطوطي كه در حاشيه ي كاغذ رسم مي شود.
ب - نقشه :‌محل نقشه در وسط كادر است. نقشه بايد با خط خوانا و اندازه گيري كامل رسم شود.
ج - جدول مشخصات نقشه : اين جدول شامل : شماره نقشه، نوع نقشه، مهندس طراح، ميزان كوچك يا بزرگ نمايي نقشه (مقياس) و نام رسم كننده نقشه است.
د – راهنما و توضيحات: اين قسمت براي اطلاع رساني دقيق تر است. در نقشه فضاها با شماره مشخص و در قسمت راهنما ، نام آن ها د رمقابل شماره نوشته مي شود.
ر - علامت شمال : در هر نقشه ي ساختماني، علامت شمال، ‌براي پرهيز از اشتباه، روي نقشه مشخص مي شود. علامت شمال در قسمت راست و بالاي نقشه يا در بالاي توضيحات قرار مي گيرد. 
 

  وسايل نقشه كشي :

الف – تخته رسم : تخته رسم محل مناسبي براي چسباندن كاغذ، همچنين رسم نقشه برداري است.
ب – خط كش T ( تي) :‌براي اتكا دادن آن به لبه ي تخته رسم و ترسيم خطوط افقي استفاده مي شود.
ج – كاغذ نقشه كشي : براي نقشه هايي كه با مداد ترسيم مي شوند، از كاغذ شفافي به اسم «پوستي» و براي نقشه هايي كه با جوهر رسم مي شوند، از كاغذ شفاف روغني به نام «كالك» استفاده مي كنند.
د – راپيد يا قلم جوهري: براي ترسيم نقشه ها روي كاغذ كالك از قلم جوهري استفاده مي شود.  

  اجزاي اصلي ساختمان:

پي : ساختمان ها باتوجه به حجم و نوع كاربرد، داراي وزن ها ي متفاوتي هستند. به همين دليل، ساختمان روي زميني كه قابل اعتماد بوده و قابليت تحمل بار را داشته باشد، بنا گردد. براي اين منظور، خاك سطحي را بر مي دارند، تا به زمين مقاوم برسند؛ با رسيدن به زمين مقاوم كار پي سازي شروع مي شود.، سپس ديوارهاي ساختمان را برروي آن بنا مي كنند. ستون يكي از مهم ترين اجزاي ساختمان، ستون است. بار سقف و ديوارهاي طبقه هاي بالا به وسيله ي ستون ها به پي و از آن جا به زمين منتقل مي شود . براي ساخت ستون ها از تيرآهن، قوطي هاي چارگوش آهني يا بتن استفاده مي گردد.

سقف :‌به منزله پوشش و حدفاصل طبقه ها است ، كه با تيرچوبي،‌ تيرآهن، تاق آجري، تيرچه بلوك و ... ساخته مي شود. يكي از كارهاي مهمي كه درساختن بنا اهميت دارد، انجام محاسبه، پيش از شروع به كار است.  

رعایت نکات ایمنی در ساختمان سازی :

توجه نکردن ساختمان سازان به نکات ایمنی همواره تلفات جانی و خسارات مالی در پی دارد. برخی ازاین خطرات عبارتند از :
۱ – سقوط اجسام و مصالح از ارتفاع (ساختمان در حال ساخت) روی سر شهروندانی که در حال رفت و هستند . برای جلوگیری از این گونه حوادث،‌پیمانکار باید با استفاده از داربست و توری، فضای امنی را برای رفت و آمد شهروندان فراهم سازد.
۲ – سقوط کارگران در حال کار، برای جلوگیری از این حادثه، کارگرانی که در فضای باز و در اتفاع کار می کنند، باید از کمربند ایمنی استفاده کنند.
۳ – سقوط افراد در چاه های بی حفاظ

آیا می دانید که وظیفه کلاف (شناور) در ساختمان چیست؟

کلاف ها همانند استخوان بندی بدن انسان هستند که نیروهای ناشی از زلزله بر پیکره ساختمان را به زمین منتقل می کنند و از فروریختن دیوارها جلوگیری می نمایند. آئین نامه ها برای جلوگیری از خرابی ساختمان های آجری سازندگان این ساختمان ها را ملزم می کنند که از کلاف های بتنی یا فلزی استفاده نمایند.

ماکت سازی :

ماکت یکی از ابزارهای کار مهندسان و نمونه کوچکی از چیزی است که می خواهند بسازند و آن را برای توضیح و توجیه در معرض دید قرار می دهند.
برای افراد غیرفنی و کسانی که می خواهند در زمان کوتاهی درباره یک طرح اطلاعات جامعی کسب کنند، ماکت بهترین روش توضیح و توجیه ارائه کار است. ماکت سازی نیاز به آموزشی خاص ندارد و هر کس به میزان خلاقیت خود می تواند در آن مهارت بدست آورد. ماکت سازان ماهر، ماکت ها را از چوب ، یونولیت ، فوم ، پلاستیک ، مقوای مخصوص و گاهی از گل می سازند.
شما هم می توانید با استفاده از مصالحی که در دسترس دارید، ماکت ساده ای بسازید.
اگر مالت شما از جنس یونولیت یا فوم است، نمی توانید قطعات آن را با چسب های معمولی به هم بچسبانید. بلکه باید از چسب مخصوصی که مصالح را نمی سوزاند (حل نمی کند)، استفاده کنید، این نوع چسب ها در فروشگاه های نوشت افزار پیدا می شود.

  پرسش واحد 6 – ساختمان سازي :

1 – ساختن يك بنا چه مراحلي دارد؟

چهار مرحله را شامل مي شود. اين مراحل عبارتند از:
الف) نقشه برداري ب) مرحله ي طراحي ج) مراحل اجرايي ، شامل: پياده كردن نقشه، پي كني، پي سازي، بتن ريزي و ... د) مرحله ي بهره برداري  

  2. به وسيله دوربين نقشه برداري، چگونه مي توان محور افقي يا عمودي را مشخص كرد؟

در داخل دوربين خطوط نازكي به نام «تار» وجود دارد كه به وسيله آن مي توان محور افقي يا عمودي را مشخص نمود. اگر از داخل دوربين به ستون نگاه كنيد و ببينيد كه «تار عمودي» در امتداد ستون است، آن ستون عمودي است.  

  3- چه علائمي در نقشه خانه بايد اجرا شود؟

كادر نقشه، نقشه، جدول مشخصات ، راهنما ،و توضيحات و علامت شمال در نقشه خانه قابل اجراست.  

  4- جدول مشخصات نقشه بايد شامل چه ويژگي هايي باشد؟

اين جدول شامل : مشخصات نقشه،‌شماره ي نقشه، نوع نقشه، مهندس طرح، ميزان كوچك يا بزرگ نمايي نقشه و نام رسم كننده ي نقشه است، كه در سمت چپ ، پائين نقشه درج مي شود. 

 كار با فلز

اتصال : فلزها پس از استخراج ، با گذراندن چند مرحله به صورت نيم ساخته در مي آيند. سپس با استفاده از روش هاي مختلف، مانند: لحيم، جوش، پرچ و ... به يك ديگر متصل مي گردند.
اتصال ها به دو دسته ي جداشدني و جدانشدني تقسيم مي شوند.
الف – اتصال جداشدني: در اين نوع اتصال ، قطعه را به آساني مي توان از هم جدا كرد. از اين رو به آن اتصال موقت نيز مي گويند. مهم ترين وسيله براي اتصال موقت، پيچ و مهر است كه در صنعت كاربرد دارد.
ب – اتصال جدا نشدني: در اين نوع، قطعه ها پس از اتصال، به راحتي از يك ديگر جدا نمي شوند. از اين رو به آن اتصال دائم نيز مي گويند. مهم ترين روش اتصال دائم، جوش كاري و لحيم كاري است.

 هويه : براي گرم كردن محل لحيم كاري از وسيله اي به نام هويه استفاده مي شود. هويه دو نوع است : الف - هويه دستي . ب - هويه برقي.
روغن لحيم: براي اين كه عمل لحيم كاري به درستي انجام شود، از روغن لحيم استفاده مي كنند. قبل از لحيم كاري محل آن بايد تميز باشد .اغلب فلزها در مجاور بودن هوا اكسيد مي شوند.

  سيم لحيم :

سيم لحيم انواع مختلف دارد: اين سيم بسيار نرم و جنس آن از قلع و سرب است . قلع و سرب را به نسبت پنجاه درصد با يك ديگر مخلوط مي كنند. به اين ماده حاصله ، آلياژ گويند.  

  نكات ايمني در لحيم كاري :

الف - هنگام كار از شوخي بپرهيزيد.
ب - هرگز هويه ي داغ شده را روي ميز چوبي يا جايي كه احتمال آتش سوزي است، قرارندهيد.
ج - براي نگه داشتن مفتول هنگام لحيم كاري از انبردست يا دم باريك استفاده كنيد.  

  اتصال با جوش ( جوش كاري):

براي جوش كاري از دستگاه هايي به نام ترانس و دينام استفاده مي شود. دستگاه ترانس به وسيله ي انرژي الكتريكي، الكترودهاي مخصوص جوشكاري را ذوب مي كند و ضمن آن ، قطعه ي كار نيز در محل مورد نظر، ذوب مي شود و دو قطعه به هم جوش مي خورند.  

  پرسش واحد 5 – كار با فلز
1 - به نظر شما ، تيرآهن هاي بزرگ و بلند چگونه به هم متصل شده اند؟

به وسيله جوشكاري ، پيچ و مهره متصل شده اند.  

  2– فلزها چگونه به اشكال مختلف در مي آيند؟

الف - به وسيله دست و ابزراهاي دستي : مثل سوهان كاري ، برش كاري ، سوراخ كاري
ب - به وسيله ماشين كاري مانند : تراش كاري، سنگ زني ، سوراخ كاري و …  

  3– چرا با هويه هاي كوچك نمي توان قطعه هاي بزرگ فلز را به هم متصل كرد؟

چون حرارت ايجاد شده توسط هويه به اندازه اي نيست كه بتواند قطعه هاي بزرگ فلزي را داغ كند.  

  4– چرا بايد سيم لحيم ، زودتر از فلزي كه لحيم كاري مي شود داغ و ذوب شود؟

زيرا اگر نقطه ي ذوب سيم لحيم بالاتر از فلز باشد، قبل از اين كه سيم لحيم ذوب شود، فلز مورد نظر ذوب مي شود و لحيم كاري امكان ندارد.  

  5 – اتصال جداشدني را با ذكر مثال تعريف كنيد.

در اين نوع اتصال ، قطعه ها را به آساني مي توان از هم جدا كرد. از اين رو به آن اتصال موقت نيز مي گويند. مانند: پيچ و مهره  

  6 – لحيم كاري را تعريف كنيد

اتصال دو قطعه فلز به يك ديگر، به وسيله ي آلياژي به نام لحيم ( آلياژ قلع و سرب) را لحيم كاري گويند. 

انواع چوب :
چوب ها اغلب براساس شکل برگ های درختان به دو گروه: سوزنی برگ و پهن برگ تقسیم می شوند. درختان سوزنی برگ ، دارای برگ های سوزنی شکل هستند. مانند: کاج …. ، این نوع از درخت ها برگ پهن دارند . مانند : گردو.
جنگل های ایران منبع اصلی تهیه چوب و دارای درختان پهن برگ هستند. سوزنی برگان، در کارهای تزئیناتی، ساخت مبلمان و هم چنین تهیه روکش ها، و تخته چند لایی مورد استفاده قرار می گیرند.

خشک کردن چوب :
درخت ، به طور کلی از سه قسمت تشکیل می شود: ریشه ، تنه و تاج ، ریشه در پائین ترین قسمت درخت است که در خاک قرار دارد و وظیفه آن گرفتن آب و مواد غذایی از زمین و رساندن آن ها، از طریق تنه و شاخه ها، به برگ هاست. قسمت بالاتر از ریشه تنه نام دارد. چوب مورد نیاز در صنعت چوب از تنه تهیه می شود.
(تصویر درخت و قسمت های مختلف آن ص ۶۱) بالاترین قسمت درخت نیز تاج درخت است که از شاخه ها و برگ ها تشکیل شده است. مقدار زیادی از مواد غذایی که درخت جذب می کند، آب است. پس از قطع کردن درخت و تبدیل تنه به الوار( یا تراورس) لازم است چوب را خشک نمود تا جمع شود، وزن الوار کاهش یابد و مقاومت آن نیز افزایش یابد. در این صورت قابل پرداخت و رنگ کردن خواهد شد.

چوب ها را بطور کلی به دو صورت می توان خشک نمود
الف – خشک کردن طبیعی (هوای آزاد)
خشک کردن چوب در هوای آزاد یکی از روش های متداول در کارخانه های کوچک صنایع چوبی و کارگاه ها ی درودگری است. برای جلوگیری از تابش مستقیم نور خورشید، هم چنین حفاظت از بارندگی، دسته های چوب را در زیر یک مکان سقف دار ، که اطراف آن از هر سو ً‌باز باشد، قرار می دهند.
ب- خشک کردن مصنوعی چوب (کوره های چوب خشک کنی)
کوره اتاقکی است که در آن درجه ی حرارت، جریان هوا و میزان دما تحت کنترل است. چوب ها را در این اتاقک قرار می دهند. پنکه های موجود در داخل اتاقک،‌جریان هوای گرم را از بین چوب ها عبور می دهد و باعث خشک شدن چوب ها می شود. از مزایای این روش، ‌نسبت به خشک کردن در هوای آزاد این است که زمان خشک کردن چوب به شدت کاهش می یابد. دیگر این که رطوبت چوب ها را تا هر اندازه لازم باشد می توان تنظیم کرد. هم چنین در این روش، حشره های چوب ها از بین می روند.

ابزار آلات صنایع چوب :

مُغار از ابزار کنده کاری است؛ که برای شکاف دادن،‌کنده کاری ،‌کم کندن و ساختن اتصال های مختلف مورد استفاده قرار می گیرند. مغار از یک قطعه فولادی با لبه ی تیز تشکیل شده که در دسته ی چوبی محکمی، قرار گرفته است. مغارها به دو دسته : ساده و منبت کاری تقسیم می شوند. از مغارهای منبت کاری برای کنده کاری شکل های مختلف استفاده می شود.

نکات ایمنی :
قبل از استفاده مغار، ابتدا باید از تیز و سالم بودن تیغه دو دسته اطمینان حاصل کرد و دقت نمود که تیغه در دسته محکم باشد. به دلیل این که تیغه مغار بسیار تیز است ، بایستی در حین کار با آن ‌دقت کرد تا دست یا انگشتان را زخمی نکند. درضمن برای ضربه زدن به مغار بهتر است از چکش چوبی استفاده نمود و در صورت استفاده از چکش آهنی باید حلقه ای فلزی در انتهای دسته ی مغار وجود داشته باشد.

پرسش واحد ۴ – کار با چوب
۱ – چگونه می توان عمر مفید چوب ها را درمقابل پوسیدگی و هجوم حشره ها افزایش داد؟

به وسیله ی اشباع کردن با مواد آلی و معدنی، آغشته کردن به مواد رنگی (پل استرها)، خشک کردن در کوره، اندود کردن با مواد نایلونی می توان عمر مفید چوب را افزایش داد.

۲ – چگونه می توان سختی و نرم بودن چوب ها را به وسیله رنده و اره تشخیص داد؟

چوب های سخت، هنگام برش دارای خاک اره های نرم هستند. ولی چوب های نرم در هنگام برش دارای خاک اره های زبر بوده و عمل برش سریع بر روی آن انجام می شود . هنگام رنده کاری چوب های سخت، براده های حاصله از رنده، قطر و طول کم و برعکس در چوب های نرم، براده ها – قطر زیاد (کلفت) و طول بیشتری دارند.

۳ – چرا چوب بر خلاف خیلی از اجسام دیگر، ‌روی آب می ایستد؟

به دلیل متخلخل (سوراخ) بودن آن ووزن مخصوص چوب که از وزن مخصوص آب کمتر است.

۴ – چرا تیرهای مورد استفاده در تونل معدن ها را از چوب می سازند؟

الف – مقاومت تیرهای چوبی در برابر رطوبت تونل ها، بیشتر از تیرهای فلزی است.
ب- به علت هشدار دهنده بودن آن، چون چوب قبل از فروپاشیدن ، سر و صدا ایجاد می کند.
ج – سبک است و حمل و نقل آن به داخل تونل آسان تر انجام می گیرد.

۵- اگر چوب طبق اصول فنی و مناسب خشک نشود، چه اشکالی به وجود می آید؟

پس از کاربرد، در چوب ترک و شکاف ایجاد شده و کج می شود.

۶ – چرا چوب های مرطوب زود می پوسند؟

از شرایط رشد و نمو قارچ ها ، حشره ها و حتی میکروب ها وجود رطوبت است. در چوب های مرطوب، این فرصت برای رشد و نمو قارچ و حشره به وجود می آید. در نتیجه باعث پوسیدگی چوب می شود.

۷ – از چوب های پهن برگان بیشتر در چه کارهایی استفاده می شود؟ چرا؟

در کارهای تزئیناتی . ساخت مبلمان و تهیه روکش ها از چوب های پهن برگان بیشتر استفاده می شود. چون تنوع رنگ در این گونه چوب ها بیشتر است.

۸– چوب را به چه منظور خشک می کنند؟

تا وزن آن کاهش و مقاومت چوب افزایش یابد. هم چنین قابل پرداخت و رنگ کردن باشد.

۹– زمان لازم برای خشک کردن چوب در روش طبیعی به چه عواملی بستگی دارد؟

به نوع چوب و ضخامت آن بستگی دارد.

۱۰ – در خشک کردن چوب به روش مصنوعی، چه عواملی قابل کنترل است؟

درجه حرارت، جریان هوا و میزان رطوبت از عوامل قابل کنترل در خشک کردن چوب به روش مصنوعی است.

۱۱ – مزایای خشک کردن چوب به روش مصنوعی را بیان کنید.

زمان خشک کردن چوب کوتاه است. رطوبت چوب ها را تا هر اندازه که لازم باشد می توان تنظیم کرد. حشره و قارچ های چوب خوار به وسیله حرارت از بین می روند. این مزایا در خشک کردن چوب به روش طبیعی وجود ندارد.

عامل بسیاری از بیمارهای خطرناک، موجودات ریزی هستند که به آن ها میکروب می گویند. میکروب ها از راه های مختلف وارد بدن انسان می شوند و او را بیمار می کنند. گاه میکروب از بدن افراد بیمار به افراد سالم منتقل می شود و تعداد زیادی را بیمار می کند، به این گونه بیماری ها «واگیر» می گویند.
بدن انسان دارای سیستم دفاعی است که در مقابل میکروب ها مقاومت می کند. اما گاهی دفاع طبیعی بدن کافی نیست و میکروب ها بر انسان غلبه کرده و او را بیمار می کنند. واکسیناسیون مؤثرترین راه پیشگیری از بسیاری بیماری ها ، بخصوص بیماری های واگیر دوران کودکی است. تعدادی از بیماری ها به وسیله واکسیناسیون نابوده شده اند. اما متأسفانه هنوز دانشمندان موفق به تهیه واکسن بعضی بیماری های خطرناک نشده اند مانند ایدز که بیماری بسیار خطرناکی است. راه انتقال آن شبیه بیماری هپاتیت ب است. این بیماری با رعایت بهداشت به سادگی قابل پیشگیری است.

واکسن چیست؟

واکسن، میکروب ضعیف ، زنده، کشته شده یا سم ضعیف شده میکروب است که طبق برنامه ای خاص به صورت خوراکی یا از راه های دیگر آن را به بدن انسان وارد می کنند. در اثر این عمل که به آن «ایمن سازی» یا «واکسیناسیون» می گویند، انسان بیمارنمی شود بلکه نیروی دفاعی بدن او علیه آن میکروب تقویت می گردد. به این ترتیب، حتی در صورت ورود میکروب قوی، بدن مقاومت می کند و شخص به بیماری دچار نمی شود و در صورت ابتلا ً بیماری خفیف و بدون عوارض بعدی خواهد بود.
هفت بیماری مهم کودکان که با واکسیناسیون براحتی می توان از ابتلا به آن ها پیش گیری کرد عبارتند از : سل، سرخک، هپاتیت، دیفتری، کزاز، سیاه سرفه ، فلج اطفال و تعداد دیگری از بیماری ها نیز تا حد زیادی با واکسیناسیون قابل پیشگیری اند. کودکی که واکسینه نشده به احتمال زیاد به بیماری های واگیر دوران کودکی مبتلا می شود و حتی اگر از مرگ نجات یابد، ممکن است به عوارض خطرناک بیماری دچار گردد. فلج اندام های حرکتی، نابینایی ، ناشنوایی و عقب ماندگی جسمی و فکری گاهی نیز به علت ضعیف شدن قوای دفاعی بدن کودک برای ابتلا به سایر بیماری ها آماده می شود.

مراقبت از بیمار در خانه :

مهم ترین نکته در پرستاری کودکان صحبت، نوازش و تهیه وسایل سرگرم کننده به تناسب سن آنان است.
- محل استراحت بیمار باید نورگیر و دارای تهویه مناسب، هوای آن تمیز و دما در حدود ۲۰ درجه باشد. در زمستان (بخصوص برای بیماران تنفسی) بهتر است هوای اتاق را مرطوب کنید.

آب از منابع اصلي محيط زيست و يكي از مهم ترين نيازهاي انسان است. بسياري از فعاليت هاي كشاورزي، صنعتي ، شهري، خانگي ، حمل و نقل به آب وابسته است.
آب شيرين كه مورد نياز انسان ها و ساير موجودهاي زنده است، به مقدار معيني در طبيعت توليد مي شود. افزايش جمعيت، توسعه ي شهر نشيني ، پيشرفت صنعت و استفاده بيش از اندازه از منابع موجب خالي شدن ذخاير آب و آلودگي آن شده است. همان گونه كه آب مايه حيات است، آب آلوده نيز دشمن انسان است. فاضلاب هاي خانگي، شهري و كشاورزي كه داراي انواع ميكروب ، انگل، سم و موادشيميايي هستند، به آب هاي جاري و زيرزميني نفوذ مي كنند و موجب بيماري و مرگ انسان و ساير جان داران خشكي و آبزي مي شوند.
دانستن اين نكته ضروري است كه ، يك متر مكعب آب آلوده مي تواند چهارصد متر مكعب آب پاك و سالم را آلوده كند.

 ويژگي هاي آب آشاميدني :

آب آشاميدني بايد پاك و سالم ،صاف و زلال، بدون رنگ، بو و مزه باشد. آب تصفيه شده مناسب ترين آب براي آشاميدن است كه از طريق لوله كشي مورد استفاده قرار مي گيرد.  

 روش هاي سالم سازي آب :

براي اين كار از روش هاي مختلفي استفاده مي شود. مانند :‌جوشاندن آب و استفاده از صافي شني  

  زندگي سالم :

بسياري از بيماري هايي كه انسان به آن دچار مي شود، در اثر عادت و رفتارهاي ناسالم است . برخي از رفتارهاي ناسالم در گروه رفتارهاي كم خطر قرار دارند. اين رفتارها بيشتر به سلامت خود شخص صدمه مي زنند و اغلب قابل كنترل هستند. مثل: ورزش نكردن ، خوردن شيريني ، تنقلات زياد و …
بعضي از رفتارهاي ناسالم در گروه رفتارهاي پرخطر است و اين رفتارها مي توانند زيان هاي جبران ناپذيري براي افراد جامعه ايجاد كنند.
نوجوانان كه در آستانه، استقلال قرار دارند سعي مي كنند كه خود تصميم بگيرند و روش زندگي خود را انتخاب كنند. اما اين مسئله نيز مهم است كه قادر باشند خود را كنترل كرده و از تصميم هاي نادرست و مرگ بار پرهيز كنند. بررسي پيامدهاي مثبت و منفي تصميم ها، به افراد كمك مي كند تا عاقلانه تر رفتار كنند.  

 دارو و سلامتي :

هر ماده اي كه وارد بدن و موجب تغييراتي در جسم، فكر ، احساس و بطور كلي باعث تغييراتي در وضعيت جسمي و رواني شود، دارو نام دارد. اغلب داروها به منظور پيشگيري، كنترل و درمان بيماري ها كمك مي كنند. داروها ممكن است منشأ گياهي، حيواني يا معدني داشته باشند. امروزه بسياري از داروها به روش شيميايي تهيه مي شوند.
بسياري از بيماران نياز حياتي به دارو دارند. اما تعدادي از آنان بدون دارو نيز درمان مي شوند.
مصرف استفاده ي بيش از حد دارو و بدون تجويز پزشك خطرناك است . گاهي مصرف بيش از حد داروها موجب وابستگي انسان به آن ماده دارويي مي شود و در صورت دسترسي نداشتن به آن دارو، شخص دچار ناراحتي هاي جسماني و رواني مي گردد. برخي از داروهايي كه استفاده ي بي رويه آن ها ايجاد وابستگي مي كند، عبارتند از :
1- داروهاي كاهنده : مصرف اين نوع داروها، ميزان فعاليت بدن را كاهش داده و باعث مي شوند كه اعضاي بدن وظايف خود را به خوبي انجام ندهند. داروهاي آرام بخش و مسكن جزء داروهاي كاهنده اند. مصرف داروهاي كاهنده قوي بسيار خطرناك است.
2– داروهاي محرك: اين داروها ميزان فعاليت بدن را زياد و در كار طبيعي اعضاء اختلال ايجاد مي كنند. كافئين نوعي داروي محرك است كه به مقدار كم در نوشابه هاي غيرالكلي، قهوه ، چاي و كاكائو وجود دارد و بعضي افراد با خوردن آن ها دچار بي خوابي مي شوند.
برخي از داروهاي محرك ، اثر قويتري دارند و موجب افزايش ضربان قلب، فشار خون و تنفس مي شوند. مصرف اين داروها خطرناك است و منجر به وابستگي و مرگ مي شوند. تجويز داروهاي محرك در پزشكي بسيار محدود است.
 

  داروهاي مجاز و غيرمجاز:

تمام داروها ، تا حدي براي بدن ضرر دارند اما بعضي از آن ها ، فوايدي دارند كه بيمار در زمان مريضي ناچار به استفاده از آن ها هستند. در واقع فايده ي آن ها بيشتر از زيان آن هاست. اين گونه داروها مجاز نام دارند. (مانند آنتي بيوتيك ها) بعضي از داروها را به نام داروي غيرمجاز مي نامند اين داروها براي مصرف كنند، اطرافيان و بطور كلي جامعه بسيار خطرناك هستند. قانون نيز استفاده از اين داروها را ممنوع اعلام كرده است . مشروبات الكلي و دخانيات از اين گروه است .  

  پرسش واحد 3 – بهداشت

1 – آب مورد نياز انسان و ساير جانداران ، چگونه تأمين مي شود؟ به دو طريق :‌آب هاي سطحي و آب زير زميني كه به صورت جاري و ساكن است.  

2– نقش انسان در كاهش و افزايش آلودگي آب ها چيست؟ نقش انسان در كاهش آلودگي‌: نريختن زباله در آب ، كنترل فاضلاب ، جوشاندن آب، استفاده از ظروف تميز و مطلوب، استفاده از مواد شيميايي ( يد – كلر)استفاده از صافي ها در كاهش آلودگي مهم است. نقش انسان در افزايش آلودگي : رو باز بودن آب، نزديك بودن چاه آب به فاضلاب، ريختن زباله در آب از موارد افزايش آلودگي است.  

 3 - آب آشاميدني بايد داراي چه ويژگي هايي باشد؟ پاك و سالم ، بدون رنگ ،‌بدون بو ،‌بدون مزه ، صاف و زلال از ويژگي هاي آب آشاميدني است.  

 4- روش هاي سالم سازي آب را نام بريد؟ جوشاندن آب و استفاده از صافي شني ، دو روش سالم سازي آب است.   

5- چه بيماري هايي به دارو نياز ندارند؟ بسياري از بيماري ها مانند سرماخوردگي ، سرفه هاي خفيف و ضعيف كه با استراحت، غذاي مناسب و مراقبت درمان مي شوند، به دارو نياز ندارند.  

6- زيان هاي استفاده بي رويه از داروها چيست؟ برخي از داروها ميزان فعاليت بدن را كاهش مي دهند و بعضي داروها ميزان فعاليت بدن را زياد مي كنند. به طور كلي استفاده بي رويه از داروها در اعصاب و قلب تأثير منفي دارند و بسيار خطرناك هستند.  

7- منشأ داروها از چيست؟ داروها ممكن است منشأ گياهي ،‌حيواني يا معدني داشته باشند. همچنين به روش شيميايي تهيه شوند.  

8- به چه داروهايي مجاز مي گويند؟ برخي از داروها فوايدي دارند كه بيمار در زمان كسالت ناچار به استفاده از آن ها است. در واقع فايده ي دارو بيشتر از زيان آن است. به اين گونه داروها مجاز مي گويند. مانند : آنتي بيوتيك ها.

استفاده از وسایل برقی در صنعت، کشاورزی، بیمارستان ها، تأسیسات شهری ، مخابرات ، وسایل ارتباط جمعی (مثل: رادیو ، تلویزیون) ، وسایل حمل و نقل ، لوازم منزل و … روز به روز متنوع تر و گسترده تر می شود.

حفاظت و ایمنی در برق :

حفاظت الکتریکی، مجموعه اقداماتی است که باید در تأسیسات الکتریکی انجام شود تا خطرها و خسارت های ناشی از جریان برق، برای افراد و تأسیسات به حداقل برسد. خطرهای ناشی از جریان برق، ممکن است بر اثر موارد زیر باشد:

الف – اتصال سیم فاز به زمین

ب – اتصال سیم فاز به بدنه یا قسمت فلزی وسایل برقی

ج – اتصال دو سیم حامل جریان الکتریکی به یک دیگر بدون واسط (اتصال کوتاه)

به منظور پیش گیری از خطرهای ناشی از جریان برق، وسایل حفاظتی مختلفی ساخته شده است که هر کدام کاربرد مخصوص دارد.

اتصال به زمین :

در صفحه هفده کتاب حرفه و فن (سال دوم راهنمایی) نقشه سیم کشی و سایر مدارها دیده می شود.

سه عدد سیم ورودی وجود دارد که یکی از سیم ها فاز، دیگری نول و سومی، سیم اتصال به زمین نامیده می شود. سیم اتصال به زمین باعث می شود، هنگام اتصال سیم فاز به بدنه وسایل برقی ، با عبور جریان از سیم به زمین، فیوز مربوط قطع شده و خطر برق گرفتگی برای اشخاص به وجود نیاید.

نقشه سیم کشی ساختمان :

برای این کار ابتدا باید با وسایل الکتریکی، آشنا شویم.

الکترونیک :

علم الکترونیک در قرن نوزدهم میلادی، پس از کشف الکترون متولد شد. امروزه، می توان هزاران فرآورده علمی را نام برد که در آن ها از مدارهای الکترونیکی استفاده شده باشد. مانند: رادیو، تلویزیون ، تلفن، ساعت و…

هر وسیله ی الکترونیکی از تعدادی برد (مدار الکتریکی) ساخته شده است. مدار الکترونیکی از تعداد قطعه های مختلفی (اِلمان) تشکیل شده است.

مقاومت : قطعه ای است که در اندازه ها و انواع گوناگون ساخته می شود. مقاومت ها در مدارهای الکتریکی،‌بیشترین مصرف را دارند.

خازن : قطعه ایی پرمصرف است که در انواع و اندازه های گوناگون ساخته می شوند.

دیود : قطعه ی الکترونیکی از جنس سلیسیم (ژرمانیوم) است که در برخی از مدارها کاربرد دارد.

ترانزیستور: علم الکترونیک با اختراع این قطعه ی الکترونیکی به تحول اساسی دست یافت. این قطعه دارای سه پایه است.

آی – سی (مدارهای مجتمع)

آی – سی ، یکی از قطعه های الکترونیکی است که در سال های اخیر کاربرد وسیعی پیدا کرده است. این قطعه از تعداد زیادی خازن، دیود و ترانزیستور ساخته شده است.اختراع آی – سی موجب کم حجم شدن و ارزان تر شدن وسایل الکتریکی گردیده است. در آی – سی ها تعدادی پایه وجود دارد که اغلب بیشتر از سه پایه است.

نکات ایمنی:

۱ – در خازن های الکترونیک باید جهت قطب های الکترونیکی با جهت های باتری و خازن یکسان باشد. در غیر اینصورت به خازن آسیب می رسد.

۲ – هنگام کار با خازن ها، حداکثر ولتاژ نباید از دوازده ولت بیشتر باشد.

سؤال های واحد ۲ – کار با برق :

۱ – وسایل برقی موجود در تصاویر صفحه چهارده را با توجه به کاربرد آن ها دسته بندی کنید؟

الف – اطلاع رسانی : تلفن، تلویزیون و رادیو

ب – لوازم خانگی :‌ماشین لباسشویی

ج- حمل و نقل :‌اتومبیل ، قطار ، کشتی و هواپیما

د – تفریحی و هنری : دوربین عکاسی

۲ – در صنعت و کشاورزی چه استفاده هایی از برق می شود؟

از برق در صنعت برای به کار انداختن جرثقیل های سنگین و سبک جهت جا به جایی قطعه های بزرگ و کوچک استفاده می شود. همچنین در به کار انداختن الکتروموتورها، جهت تولید نیرو و … نیز استفاده می شود. اما در کشاورزی از برق ،برای موتور آب و مواردی از این قبیل بهره می برند.

۳ – برای پیش گیری از خطرهای احتمالی برق چه راه هایی را پیشنهاد می کنید؟

داشتن فیوز برای هر مدار به طور جداگانه – استفاده از کلیدهای محافظ جریان برق، وجود سیم ارت در مصرف کننده ها راه های پیشنهادی است.

۴ – آیا استفاده از سیم اتصال به زمین تمامی خطرهای ناشی از کار با برق را برطرف می کند؟ چرا ؟

خیر، زیرا از انواع اتصال های خطرناک برقی ، یک نوع آن که خطر اتصال به بدنه است را برطرف می کند.

۵ – اتصال سیم فاز به بدنه چه خطراتی دارد و چگونه می توان جلوگیری کرد؟

در این اتصال، بدنه ی وسایل برقی دارای برق شده و موجب برق گرفتگی می گردد و به وسیله ی سیم ارت (سیم اتصال به زمین) می توان جلوگیری نمود.

برای جلوگیری می توان از سیم ارت (سیم اتصال به زمین ) استفاده کرد.

۶ – برد الکتریکی چیست؟

برد صفحه ابی است که قطعه های مورد نیاز یک مدار الکترونیکی (برای انجام یک وظیفه ی خاص) روی آن نصب می شود.

۷ – کار مقاومت در مدارهای الکترونیکی چیست؟

کنترل مقدار جریان الکتریکی است.

۸ – دیود در مدار الکتریکی چگونه عمل می کند؟

دیود شبیه کلید یک پلی است که تنها از یک طرف جریان الکتریکی را عبور می دهد.

۹ – مدارهای مجتمع یا آی سی از چه قطعه هایی ساخته شده است؟

این قطعه از تعداد زیادی مقاومت ، خازن ، دیود و ترانزیستور ساخته شده است.

۱۰ – قطب های مثبت و منفی باتری و برق شهر را با هم مقایسه کنید.

در باتری همواره قطب های مثبت و منفی ثابت هستند. ولی در برق شهر قطب ها در ثانیه پنجاه بار تغییر می کند.

لامپ مهتابی یا لامپ فلورسنت ‫

لامپ مهتابی‫یا لامپ فلورسنت  ‫نوعی لامپ تخلیه الکتریکی گازی است که با برق باعث تحریک بخار جیوهآرگون و یا نئون می‌شود، که حاصل آن ایجاد پلاسمایی است که از خود پرتو فرابنفش ساطع می‌کند. سپس این پرتو توسط ماده فلورسنت به نور مرئی تبدیل می‌گردد.

یک لامپ فلورسنت برای تولید نور مرئی به سه چیز نیاز دارد: الکترود، گاز، فسفر

 
الکترود:

الکترود عضو ساطع کننده الکترون می باشد. الکترود ها نیز خود دو نوعند یک نوع در دمای 900 درجه سانتی گراد و نوع دیگر در دمای 150 درجه سانتی گراد الکترون ساطع می کند. لامپ های فلورسنت معمولاً از نوع اول استفاده می کنند.

گاز:

مقادیر بسیار کمی جیوه درون لامپ فلورسنت موجود می باشد. در هنگام روشن شدن لامپ جیوه در فشار بسیار پایینی تبخیر می شود و در این فشار، عبور جریان از این بخار سبب می شود تا جیوه انرژی را در طول موج خاصی تابش نماید. این انرژی در ناحیه فرا بنفش می باشد و طول موج آن 253.7 نانومتر می باشد.

مقداری گاز آرگون یا آرگون- نئون بسیار خالص نیز درون حباب این لامپ ها وجود دارد. این گاز به سادگی یونیزه می شود و به عبور جریان و بخار شدن جیوه کمک می کند.

فسفر:

پوشش داخل حباب لامپ را تشکیل می دهد. هنگامی که فسفر توسط تابش فرا بنفش در طول موج 253.7 نانومتر تحریک شود، تولید نور مرئی مهتابی می نماید.

با ایجاد تغییر در فسفر لامپ فلورسنت می توان نورهایی با رنگ های دیگر تولید نمود و یا مصرف انرژی لامپ را تغییر داد.

از خصوصیات این لامپ ها می توان به مصرف انرژی کم آن ها و تولید نور مناسب اشاره نمود. حباب این لامپ ها سمی می باشند و نباید آن ها را شکاند.

یک عدد لامپ فلورسنت مقدار کافی جیوه برای آلوده نمودن 30000 لیتر آب را دارا می باشد.

لامپ های کم مصرف نیز نوعی از لامپ های فلورسنت می باشند که در ابعاد بسیار کوچک تر و نور دهی بهینه تر تولید می شوند.